Inga Lára Baldvinsdóttir

„Eigið þið þetta ekki allt til innskannað?‟ Hvernig svara ljósmyndasöfn á Íslandi kröfum tímans.


Rúm öld er liðin síðan markviss söfnun ljósmynda hófst í Þjóðminjasafni Íslands. Lengi sinnti það safn henni eitt en nú er ljósmyndum safnað í á þriðja tug opinberra minja- og skjalasafna. Takmörkuð yfirsýn er fyrirliggjandi um hvernig staðið er að söfnun, skráningu, varðveislu og aðgengi að þessum safnkosti hérlendis. Vorið 2012 gerði Ljósmyndasafn Íslands í Þjóðminjasafni könnun meðal þeirra safna sem sinna ljósmyndasöfnun. Gerð verður grein fyrir helstu niðurstöðum hennar og spurningum um hvaða verkefni bíða helst úrlausnar á þessu sviði verður velt upp. Hvernig mörkum við söfnunarstefnu? Hversu mikilvæg er skráningin? Hvernig tökumst við á við sífellt vaxandi kröfu um aðgengi til rannsókna, upplýsingamiðlunar og einkanota?

Margaret Cormack

„Sæmundur og Ari: fyrstu íslensku sagnfræðingarnir?"

Í fyrirlestrinum verður Ara fróða gefinn meiri gaumur en Sæmundi fróða, og Íslendingabók metin á grundvelli þess sem hún segir fremur en þess sem fræðimönnum hefur þótt á skorta. Ekki verður litið á hana sem sagnfræðirit eða sögubók í nútímaskilningi þeirra hugtaka. Telja má raunar að sú athygli sem fræðimenn hafa veitt „eyðum" bókarinnar í þessu samhengi hafi torveldað mönnum sýn á raunveruleg ritunarmarkmið Ara.

Magnús Gottfreðsson

Clinical characteristics and transmission of smallpox and plague.

Smallpox is caused by infection with variola virus, which belongs to the Poxviridae family. The term "smallpox" was first used in the 15th century to distinguish variola from the "great pox", which in 15th century Europe was the most common term for syphilis. The disease is characterised clinically by a maculopapular rash and later, large vesicles. There are two clinical forms of smallpox. Variola major was the most common form, resulting in more extensive rash and higher fever, whereas Variola minor was a much less common and less severe disease. Variola major was associated with mortality rates of 30-35%, whereas less than 1% of Variola minor patients died. Long-term complications of Variola major include skin scarring, commonly on the face, which is seen among 65-85% of the survivors. Blindness can also result from the disease, as well as limb deformities. The eradication of smallpox is most important triumph of vaccinology in medicine. The last naturally occurring case of smallpox was diagnosed on 26 October 1977 and WHO certified the world-wide eradication of smallpox in 1979.

The bacterium which causes plague (black death), Yersinia pestis, is enzootic in populations of fleas carried by ground rodents in various geographic regions, including North America (mainly southwestern United States and Pacific coastal area), the former Soviet Union, and foci in Africa, Asia and South America. Three major plague outbreaks have been recorded in human history: 6-7th century Byzantine empire (Justinian plague), 14th century Europe and late 19th century China and India. The most common clinical manifestation is acute febrile lymphadenitis, called bubonic plague. Less common clinical presentations include septicaemia and pneumonia. The role of Y. pestis in the medieval European plague has been disputed. However, recent genetic studies on dental pulp from excavated victims of the plague have confirmed the presence of genetic material from Y. pestis in their blood, thereby confirming this pathogen as the etiological agent of the disease in medieval Europe.

Páll Valsson

„Seinast er þeirra saga birt ..."

Meðal þeirra spurninga sem velt verður upp í fyrirlestrinum eru þessar helstar: Er hægt að skrifa trúverðuga ævisögu samtíðarfólks sem enn er á lífi án þess að slaka á fræðilegum vinnubrögðum? Myndi slík slökun á fræðaböndum teljast svik við lesendur eða kannski þvert á móti? Eru hugmyndir um að „koma til móts við lesandann" að einhverju leyti hæpnar frá fræðilegu sjónarmiði? Má halda því fram að höfundar séu oft of uppteknir af fræðilegri nákvæmni á kostnað vangaveltna og hugleiðinga? Getur verið að stílbrögð úr smiðju skáldsagnahöfunda geti fært höfunda ævisagna nær markmiði sínu? Hversu langt er óhætt að ganga í þeim efnum? Er hugsanlegt að höfundar ævisagna séu enn of hallir undir „safnhaugasjónarmiðið", fastir í hugmyndum um að „varðveita efni á bók"?

Karl-Erik Frandsen

Kopper i København i 1700-tallet. Fra epidemi til endemi.

Kopper var ved siden af pest en af de mest dødbringende sygdomme, der hærgede i 1700-tallet i Danmark, men samtidig en af de mest gådefulde. I perioden 1750 til 1800 døde der omkring 13.000 børn af kopper i København.

Karakteristisk for kopperne var, at sygdommen kun ramte børn, og at folk, der havde overlevet sygdommen, var immune resten af deres levetid.

I præsentationen lægges særlig vægt på det faktum, at sygdommen synes at have skiftet epidemiologisk karakter fra 1770. Før dette år var der typisk en voldsom koppe-epidemi hvert 5. år, men i årene der i mellem var der kun ganske få dødsfald. Efter en voldsom epidemi i 1769 med over 1.200 døde i København, kom der imidlertid ikke flere epidemiske udbrud med stor dødelighed. Til gengæld var der et mindre antal dødsfald hvert eneste år især i vinterhalvåret. Det var stadigvæk udelukkende børn, der blev angrebet, men sygdommen var nu blevet endemisk.

Det er nærliggende at sammenligne kopperne med pesten, som også optrådte epidemisk med jævne mellemrum indtil 1654. Derefter fulgte en lang pause til 1711, hvor der igen var en meget voldsom epidemi, hvorpå pesten forsvandt totalt fra Norden.

FaLang translation system by Faboba