|
Þorleifur Hauksson
íslensku- og bókmenntafræðingur
Nám
Stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík 1961.
Nám við Háskóla Íslands í íslenskum bókmenntum og íslenskri málfræði með latínu sem aukagrein 1963-1971. Lauk cand. mag. prófi 1971. Lokaritgerð fjallaði um Árna sögu biskups, handrit og heimildir.
Framhaldsnám í miðaldafræðum í Oxford 1971-2.
Störf af ýmsu tagi
Vann ýmis störf á sumrin með menntaskóla- og háskólanámi, á sjó og landi. Auk þess:
1962 Deildarstjóri erlendrar bókadeildar í Bókabúð Máls og menningar.
Í ritstjórn tímaritsins Leikhúsmála 1962-1964.
Frá 1965-71 vinna við rannsóknir og útgáfu á Handritastofnun Íslands, síðar Stofnun Árna Magnússonar.
Lektor í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands 1972-1976.
Útgáfustjóri Máls og menningar 1976-1982.
Ritstjóri Tímarits Máls og menningar 1977-1982.
Lektor við Uppsalaháskóla í Svíþjóð 1983-1990.
Í rannsóknarstöðu á vegum Styrktarsjóðs Þórbergs Þórðarsonar og Margrétar Jónsdóttur við Háskóla Íslands 1990-1994.
Sjálfstætt starfandi fræðimaður frá 1995.
Félagi í ReykjavíkurAkademíunni frá 1998.
Prófdómari í íslenskum bókmenntum á MA-stigi við Háskóla Íslands frá 1991 og jafnhliða á BA-stigi frá 2002.
Löggiltur skjalaþýðandi úr sænsku 2003.
Frá sumrinu 2003 ráðinn af Hinu íslenska fornritafélagi til að gefa út Noregskonungasögur í flokki Íslenskra fornrita. Sverris saga kom út 2007 sem þrítugasta bindi Íslenzkra fornrita. Böglunga saga og Hákonar saga Hákonarsonar í tveimur bindum verða prentaðar á þessu ári.
Frá 2009 í Fulltrúaráði Radda, samtaka um vandaðan upplestur; formaður dómnefnda í Stóru upplestrarkeppninni í grunnskólum.
Kennsla og fyrirlestrar
Ýmis forfallakennsla í íslensku í framhaldsskólum með háskólanámi.
Kenndi bókmenntir og framsögn í SÁL-leiklistarskólanum 1974-6.
Kennsla í íslenskum bókmenntum á BA-stigi við Háskóla Íslands 1972-6: 1. stig: fornbókmenntir, 2. stig: bókmenntir 1800-1920, 3.stig: bókmenntir 1400-1800.
Kennsla í íslensku máli og bókmenntum við Háskólann í Uppsölum 1983-90.
Stundakennsla við Háskóla Íslands:
Íslensk stílfræði: námskeið á MA- og BA-stigi 1995 og 1996,
Svensk litteratur 1900-1950, námskeið fyrir sænskunema 1996.
Einstakir fyrirlestrar í Háskólanum, einnig á ráðstefnum og endurmenntunarnámskeiðum
Síðustu fyrirlestrar:
“Grýla og bevaringen av Sverris saga”. Institutt for nordisk språk og litteratur, Universitet i Oslo 19. janúar 2005.
“Ny slektstavle til Sverris saga: Tillatelige og utillatelige konklusioner”. Senter for vikingtid og nordisk middelalder. Universitet i Oslo 21. janúar 2005.
“Sverris saga and early saga-style” The 13th International Saga-Conference, Durham 6.-12. ágúst 2006.
“Gluggað í bréf og dagbækur” Aldarafmæli Stefáns Jónssonar, Reykholti 22. desember 2007.
“Grýluvandamálið leyst”. Mímisþing, ReykjavíkurAkademíunni, apríl 2009.
“The Versions of Böglunga saga”. The 14th International Saga Conference. Uppsala 9.-15. ágúst 2009.
Helstu ritverk
Útgefnar bækur
Endurteknar myndir í kveðskap Bjarna Thorarensens. Studia Islandica 27. Reykjavík 1968.
Lestrarbók handa 6. bekk. Ásamt Gunnari Guðmundssyni. Ríkisútgáfa námsbóka. Reykjavík 1970.
Íslenskar þjóðsögur I-II. Ásamt Gunnari Guðmundssyni og Pálma Jósefssyni. Ríkisútgáfa námsbóka. Reykjavík 1973.
Árna saga biskups. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. Rit 2. Reykjavík 1972.
Textaútgáfa biskupasögu frá því u.þ.b. 1320, cxii + 207 bls, byggð á könnun á öllum varðveittum handritum sögunnar sem eru 40 talsins. Aðaltexti er prentaður ásamt orðamun úr þeim 6 handritum sem reyndust hafa sjálfstætt gildi. Í formála er gerð grein fyrir öllum handritunum og sambandi þeirra innbyrðis og ennfremur fyrir t.a.m. heimildum sögunnar, sambandi hennar við annála, ritunartíma og hugsanlegum höfundi.
Bjarni Thorarensen, Ljóðmæli. Úrval. Rannsóknastofnun í bókmenntafræði við Háskóla Íslands og Menningarsjóður. Reykjavík 1976.
Þorleifur Hauksson (ritstjóri), Þórir Óskarsson: Íslensk stílfræði. Styrktarsjóður Þórbergs Þórðarsonar og Margrétar Jónsdóttur við Háskóla Íslands & Mál og menning 1994.
Grundvallarrit um stílfræði sem fræðigrein og um íslenska stílsögu. Bókin hefst á greinargerð um forna mælskufræði og þróun textagreiningar fram til stílfræði nútímans auk kynningar á stílgreiningu frá mismunandi sjónarmiðum og stílbragðalista með íslenskum textadæmum. Síðari hlutinn er íslensk stílsaga allt frá elstu fornritum fram til Þórbergs Þórðarsonar og Halldórs Laxness og dagblaðastíls nútímans. Bókin var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna í flokki fræðirita.
Sagnalist. Íslensk stílfræði II. Skáldsögur 1850—1970. Mál og menning. Reykjavík 2003.
Þessi bók er sjálfstætt framhald Íslenskrar stílfræði, byggð á aðferðafræðilegum grunni þeirrar bókar, en efnið er stílsaga listrænna bókmennta í óbundnu máli frá upphafi íslenskrar skáldsagnagerðar í nútímaskilningi fram til upphafs módernismans á sjötta og sjöunda áratug 20. aldar.
Sverris saga. Íslenzk fornrit XXX. Hið íslenzka fornritafélag. Reykjavík 2007
Útgáfa sem í senn er ætluð fræðimönnum og almennum lesendum á einu helsta stórvirki íslenskra fornbókmennta. Samhliða var gefin út sérstök hátíðarútgáfa sögunnar þar sem formálinn var samhliða þýddur á norsku. Bókin hlaut Viðurkenningu Hagþenkis árið 2007.
Úr þagnarhyl. Ævisaga Vilborgar Dagbjartsdóttur. Reykjavík 2011.
Helstu ritgerðir og greinar
“Um heimsmynd Passíusálmanna”. Sjötíu ritgerðir helgaðar JakobiBenediktssyni 20. júlí 1977. Reykjavík 1977.
“Á þessum dægrum töfra”. Tímarit Máls og menningar 1982.
Ýmsar aðrar greinar, ritdómar og þýðingar í Tímariti Máls og menningar 1977-82.
“Anteckningar om Hallgrímur Pétursson”. Scripta Islandica, Uppsala 1983.
“Einkastyrjöld við almættið”. Skírnir 1984.
“Vildvittror och Mattisrövare i isländsk dräkt”. Scripta Islandica Uppsala 1985.
“Hvað gerðist?” Tímarit Máls og menningar 1986.
“Mannlíf í gáruðum spegli”. Tímarit Máls og menningar 1987.
“Snorri Hjartarson”. Tímarit Máls og menningar 1987.
“Undur blindgötunnar: Líf”. Tímarit Máls og menningar 1987.
“Úttekt á ljóðum Snorra”. Tímarit Máls og menningar 1991.
“Projektet Isländsk stilistik”. Stilsymposiet i Göteborg21.-23. mai 1992. Göteborgs Universitet 1994.
“Árna saga biskups”. Medieval Scandinavia. An Encyclopedia. New York & London 1993.
“Hugleiðingar um þjóðlegan stíl og lærdómsstíl”. Sagnaþing helgað Jónasi Kristjánssyni sjötugum. Reykjavík 1994.
“Nokkur orð um stíl Þórbergs”. Tímarit Máls og menningar 2, 1994.
“Tímarit Máls og menningar”. Tecken i tiden. Om nordiska kulturtidsskrifter. Statens kulturråd. Uddevalla 1994.
“Vefur skáldskapar. Um stíl Thors Vilhjálmssonar”. Fuglar á ferð. Bókmenntastofnun og Háskólaútgáfan. Reykjavík 1995.
“Man As Wolf (Once More)”. Danish Yearbook of Philosophy. København 1996.
Forn sagnastíll og sögulegar skáldsögur. Milli himins og jarðar. Háskólaútgáfan. Reykjavík 1997.
“Að yrkja ævintýrið. Á níræðisafmæli Astrid Lindgren”. Lesbók Morgunblaðsins 15. nóvember 1997.
“Nútímasaga af Sturlungum”. Tímarit Máls og menningar 1, 1999.
“Úttekt á kennslu í nútímaíslensku við erlenda háskóla”. Ásamt Guðmundi Hálfdanarsyni. Reykjavík, menntamálaráðuneytið, 2000.
“Saklaus eins og nýfæddur kálfur”. Arnarflug, rejselekture for Örn Ólafsson. København 2001.
“Um “þjóðlegar” og “óþjóðlegar” túlkanir”. Lesbók Morgunblaðsins 28.apríl 2001.
“Hluthafi í veruleikanum og hlutlaus skoðari. Um ritgerðastíl Halldórs Laxness”. Skírnir, vorhefti 2002.
“Að hugsa í öðrum myndum”. Ekkert orð er skrípi ef það stendur á réttum stað. Um ævi og verk Halldórs Laxness. Hugvísindastofnun Háskóla Íslands. Reykjavík 2002.
“Nordic Language History and Literary History IV: Iceland”. The Nordic Languages. Walter de Gruyter & Co. Berlin & New York 2002.
“Om tre nordiska historiska romaner”. Nordisk tidsskrift 2003.
“Um stílfræði skáldsagna”. TMM 2003.
“Að nema land og mál. Þankar um íslenskan ritstíl Gunnars Gunnarssonar”. Skorrdæla, gefin út í minningu Sveins Skorra Höskuldssonar. Háskólaútgáfan. Reykjavík 2003.
“Guðmundur Gíslason Hagalín”. Icelandic Writers. Dictionary of Literary Biography, Vol 293. Detroit etc 2004.
“Sannleikurinn eini”. TMM 2004.
“Fyrirmynd Atómstöðvarinnar?” Kistan, vefrit desember 2004.
“Um fjarvíddir óræðisins”. TMM 2006.
“ “Grýla Karls ábóta”. Gripla 2006.
“Víst er tíminn fugl. Ljóðaárið 2006”. TMM 2007.
“Isländskans kveif. Från ‘biskopshuva’ till ‘kujon’. Från drasut till brakknut. Studier tillägnade Gerd Eklund. Uppsala 2007.
“Djöfulsprestur eða útvalinn konungur” Lesbók Morgunblaðsins 19. jan. 2008
“Þú gafst mér alla gleði sem ég á”. TMM 2008.
“Athugasemd við ritdóm”. Skírnir, vor 2009.
“Margar sögur í einni”. TMM 2009.
Beyond Grýla”. Fred Amory Memorial Volume. Tilbúið til prentunar.
“Implicit Ideology in Sverris saga”. Scripta Islandica 2012.
“Bréf Davíðs Stefánssonar til Þóru Vigfúsdóttur”. Heimtur: ritgerðir til heiðurs Gunnari Karlssyni sjötugum. Mál og menning. Reykjavík 2009
Helstu þýðingar
Sean O’Casey: Haninn háttprúði (Cock-A-Doodle Dandy). Leikfélag Akureyrar 1974.
Astrid Lindgren: Bróðir minn Ljónshjarta. Mál og menning. Reykjavík 1976.
Astrid Lindgren: Ronja Ræningjadóttir. Mál og menning. Reykjavík 1981.
Leikhúsgerðir þessara sagna fyrir Borgarleikhús og Þjóðleikhús.
Astrid Lindgren: Karl Blómkvist í hættu staddur. Mál og menning. Reykjavík 1983.
Sven B. F. Jansson: Sögur úr lífi mínu. Flutt í Ríkisútvarpið 1985.
Astrid Lindgren: Drekinn með rauðu augun. Mál og menning. Reykjavík 1986.
Göran Annerén, Iréne Johansson o.fl: Downs heilkenni. Pjaxi ehf. Reykjavík 2000.
Georg Henrik von Wright: Framfaragoðsögnin. Hið íslenska bókmenntafélag. Reykjavík 2003.
Ritstjórn
Íslensk menning, ritröð ReykjavíkurAkademíunnar og Hins íslenska bókmenntafélags:
Ingunn Ásdísardóttir: Frigg og Freyja. Kvenleg goðmögn í heiðnum sið. Reykjavík 2007.
Haukur Ingvarsson: Andlitsdrættir samtíðarinnar. Síðustu skáldsögur Halldórs Laxness. Reykjavík 2009. |
