Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar

Hugmyndafræðin

Á síðustu árum hefur orðið mikil breyting á ástundun íslenskra fræða. Ein af þeim athyglisverðustu er sú að fræðimenn hafa í auknum mæli tekið til við að rannsaka persónulegar heimildir fólks frá fyrri öldum. Heimildir þessar hafa ekki átt upp á pallborðið hjá þorra fræðimanna vegna hins huglæga eðlis þeirra; mörgum hefur fundist erfitt að nota heimildir sem byggja eingöngu á vitnisburði eins manns, vitnisburði sem einkennist af tilfinningum og rökhugsun einstaklings.

Á undanförnum árum hefur orðið nokkur breyting á viðhorfum fræðimanna til efnis af þessu tagi. Þar hefur mönnum einmitt fundist sérstakur fengur í að fá að heyra álit fólks, oft einstaklinga sem lítið hafa látið að sér kveða á opinberum vettvangi, þar sem það fjallar um tilfinningar sínar og viðhorf til manna og málefna í rituðu máli. Heimildir sem geyma slíkan vitnisburð eru einkum dagbækur, sendibréf, sjálfsævisögur og önnur persónuleg skrif. 

Þessar heimildir hef ég notað mikið í rannsóknum mínum og hef því fengið tækifæri til að kynnast kostum þeirra og göllum. Þessi reynsla gerði það að verkum að ég fékk sífellt meiri löngun til að birta eitthvað af þessum heimildum á prenti. Sjálfur kynntist ég þeim í handritadeild Landsbókasafns Íslands ­ Háskólabókasafns, en þar vinnur vinur minn Kári Bjarnason handritavörður. Sameiginlegur áhugi okkar Kára á handritum og þeim fjársjóði heimilda sem handritadeildin hefur að geyma varð til þess að við fórum í alvöru að ræða um að gera tilraun til að efna til ritraðar sem birti þessar heimildir.

Sjálfur hafði ég tekið eftir því að handritadeildin hafði sáralítið verið notuð af sagnfræðingum og öðrum fræðimönnum í hugvísindum. Þetta var mér í raun ráðgáta vegna þess að deildin hafði upp á ótrúlega möguleika að bjóða. Þarna er að finna um það bil 15.000 handritanúmer, heimildir sem spanna mest allar aldir eftir siðbreytinguna og fram til okkar daga. Það sem meira er, mikið af þessum heimildum eru með því allra áhugaverðasta sem til er um menningu síðari alda, efni sem opnar algjörlega nýja sýn inn í veröld sem var.

Við Kári sáum fyrir okkur að með því að hefja útgáfu á ritröð sem einbeitti sér að handritum úr handritadeild Landsbókasafns myndum við eiga þess kost að vekja athygli annarra fræðimanna á persónulegum heimildum. Samhliða þessum vangaveltum hafði ég unnið að því að nýta og kynna aðferðir einsögunnar í rannsóknum mínum, en þær aðferðir má telja heppilegar til að beita á þessar tegundir heimilda. Með þessari samsetningu aðferða og heimilda var ljóst að ný sóknarfæri voru að opnast í faginu. Sú staðreynd hleypti kappi í hugmyndina um stofnsetningu nýrrar ritraðar og við hófum undirbúning undir hana fyrir alvöru.

Í annan stað vakti fyrir okkur að gera tilraun til að brúa bilið milli fræðanna og áhugamanna um sögu þjóðarinnar. Það var sorglega lítið af efni í boði sem tengdi almenning við söguna, efni sem er aðgengilegt og áhugavert til aflestrar. Okkur fannst einmitt þessar heimildir vera þesslegar að þær myndu henta vel til slíkra nota, að áhugasamir lesendur myndu hafa hug á að skyggast inn í heim fólks á eins beinan hátt og kostur væri. Dagbækur, bréf og sjálfsævisögur væru líkleg til að vinna hug og hjörtu lesenda og þá væri tilætluðum árangri náð.

Sjálfur hafði ég komið heim frá doktorsnámi í Bandaríkjunum árið 1994 og bauð ári síðar upp á námskeið í Háskóla Íslands sem fjallaði um persónulega heimildir. Í þessu námskeiði stefndi ég nemendum mínum sem voru rétt um 30 að tölu niður í handritadeild og fékk þeim það verkefni að velja sér heimild til að fjalla um í lokaritgerð. Viðbrögð þeirra voru á einn veg, öll helltu þau sér út í rannsóknir á stórum efnisflokkum og mörg þeirra hafa ekki yfirgefið handritadeildina síðan. Nemendurnir létu í ljós áhuga sinn með ýmsum hætti og ég held að þessi viðbrögð þeirra hafi virkað afar hvetjandi á okkur Kára. Okkur varð einfaldlega ljóst að þetta efni ætti hljómgrunn og þekking okkar á þessum heimildum gerði það að verkum að við ættum kost á að búa til heimildabækur sem myndu vekja athygli og áhuga á fólks á sögunni og möguleikum hennar til sköpunnar og frjórar hugmynda.

Þá má nefna að okkur langaði einnig til að búa til vettvang fyrir þessa nemendur sem sýnt höfðu svo mikinn áhuga á heimildunum og úrvinnslu þeirra. Reyndin hefur líka orðið sú að nokkrir þeirra hafa nú þegar gert samning við okkur um að útbúa bækur sem byggja á efni sem þeir hafa verið að vinna með á síðustu árum. Sigrún Sigurðardóttir er gott dæmi um þetta en hún var nemandi minn í nokkrum námskeiðum við sagnfræðiskor Háskóla Íslands og skrifaði þar að auki BA-ritgerð undir minni handleiðslu. Sömu sögu er að segja um Davíð Ólafsson, en hann er einn þeirra nemenda minna sem hefur unnið brautryðjandastarf á svið dagbókarannókna hér á landi og hann mun taka þátt í þessari ritröð á næstu árum. Það er oft sorglegt að sjá efnilega nemendur hverfa frá prófborði og koma aldrei nálægt sagnfræði framar vegna þess að þeim hafa ekki verið sköpuð þau tækifæri og stuðningur sem nauðsynlegur er fólki sem er að stíga sín fyrstu spor á fræðabrautinni. Með ritröðinni rættist þessi draumur um vettvang fyrir unga og reyndari fræðimenn þar sem þeim gæfist kostur á að leggja heimildir sínar á borð áhugamanna um sagnfræði.

Í upphafi höfðum við ákveðnar grunnreglur að viðmiði í sambandi við útgáfu ritraðarinnar og við höfum nýlega sett þær niður á blað okkur og öðrum sem koma að vinnslu ritraðarinnar til leiðbeininga:

Viðmiðunarreglur fyrir ritröðina

• Ætlaðar ritstjórum, höfundum og prófarkarlesurum
  • 1. Um er að ræða útgáfu á frumtextum, þar sem augljós pennaglöp eru leiðrétt athugasemdalaust.
  • 2. Önnur meginreglan skal vera sú að breyta textanum sem minnst nema í þeim tilfellum þar sem frumtextinn er illskiljanlegur.
  • 3. Eftirfarandi atriði eru samræmd í öllum útgáfum:
    • a. Stór stafur og lítill,
    • b. Stór stafur er alltaf settur í upphafi setninga,
    • c. Punktur er settur í lok setninga.
  • 4. Greinaskil eru búin til ef ástæða þykir til.
  • 5. Önnur greinamerki eru lagfærð í þeim tilfellum þar sem þau eru talin hindra eðlilegan lestur textans.

Rökin fyrir þessum reglum eru fyrst og fremst þau að lesandinn fái tækifæri til að kynnast textanum í sem upprunalegustu formi. Þannig sneiðum við ritstjórarnir hjá því að þrengja okkur upp á textann með því að hrófla við málfari og stafsetnigu. Þessi aðferð er áhrifarík vegna þess að tugutak fólks og tjáning var oft á tíðum kjarnyrt og skapandi og var ekki þvinguð af reglum sem síðari tíma fólk studdist við er það setti hugsanir og hugmyndir á blað. Með öðrum orðum lesendur ganga að þeim ritheimi sem höfundur textans tengist og það án tilgerðarlegra reglna nútímamannsins.

Við tókum hins vegar þann kostinn að laga textann örlítið til að auðvelda lesendum lesturinn. Þessi ráðstöfun gerir það að verkum að útgáfan er einhvers staðar á milli þess að vera stafrétt heimildútgáfa í anda þeirra sem sérfræðingar Árnastofnunar gefa út með reglulegu millibili og hinar svokölluðu "normaliseruðu" útgáfur sem þekktar eru frá hendi Finns Sigmundssonar fyrrverandi Landsbókavarðar frá miðri tuttugustu öld.

Reyndar er ágreiningur milli okkar Kára hversu langt skuli ganga í þessum efnum. Hann hallast að þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að "normalisera" textann og búa hann út í hendur lesandans með þeirri stafsetningu sem nú gildir. Hann er einnig þeirrar skoðunar að æskilegt sé að vinna meira úr frumtextanum efni sem ekki geti beint talist til skemmtilesningar. Þess í stað yrði gerð tilraun til að birta það sem er rismeira og áhugaverðara út frá fagurfræðilegu sjónarmiði.

Ég hef á hinn bóginn verið þeirrar skoðunar að með "normaliseringunni" drægjum við úr áhrifamætti textans til muna og blekktum þannig lesendurnar með því að segja í raun að við værum í betri aðstöðu til að koma honum til skila í skjóli menntunar okkar og yfirsýnar en fólkið sjálft sem samdi textann. Þannig gætum við vaðið inn í kafla, frásagnir og jafnvel setningar og teygt þær og togað, um leið og við veldum á mun afgerandi hátt en áður atburði og dæmi sem við teldum að hentuðu útgáfunni. Þetta er iðja sem ég hef ekki getað sætt mig við og mér finnst vera mjög í ætt við þann leiða ávana margra í mínu fagi, sem með yfirlætislegum tilburðum breiða úr sér fyrir hið sögulega svið, með vissu þess eins sem þekkir og veit, og finnst ekki nein ástæða til að hleypa öðrum að. Þar eru meðtaldir höfundar frumtexta.

Niðurstaðan hefur verið málamiðlun þar sem við höfum reynt að halda forminu á textanum, orðmyndunum og stafsetningu að mestu. Þó víkjum við frá þessari reglu á nokkuð veigamikinn hátt sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan.

Úgáfustefnan og ritröðin hefur vakið nokkur viðbrögð hjá fræðimönnum. Fjölmargir hafa látið í ljósi ánægju með það að þessir textar skuli vera aðgengilegir á þessu formi. Eins og fram kom hér að framan þá er hugmyndin með þessari heimildarútgáfu að gefa fræðimönnum í sagnfræði, þjóðfræði, bókmenntum, málvísindum og íslenskum fræðum tækifæri til að kynnast þessum heimildum og nýta þær við rannsóknir sínar. Við ritstjórar ritraðarinnar hafa fengið sterk viðbrögð við útgáfunni á  Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar og hafa þau orðið mikil hvatning fyrir frekari útgáfu af þessu tagi.

Sagnfræðingar hafa í síauknum mæli sótt í notkun persónulegra heimilda við rannsóknir sínar (sjá til dæmis ritgerðarsafnið Einsagan ­ ólíkar leiðir. Átta ritgerðir og eitt myndlistarverk. Ritstjórar Erla Hulda Halldórsdóttir og Sigurður Gylfi Magnússon (1998)). Bókmenntafræðingar hafa einnig tekið að fjalla um þessar heimildir á sínum vettvangi eins og nýleg dæmi sýna (sjá til dæmis bók Eiríks Guðmundssonar, Gefðu mér veröldina aftur. Um sjálfsævisöguleg skrif Íslendinga á átjándu og nítjándu öld með hliðsjón af hugmyndum Michels Foucault (1998) og bók Ragnhildar Richter, Lafað í röndinni á mannfélaginu 1997)). Fræðimenn úr fleiri fræðigreinum hug- og félagsvísinda hafa einnig nýtt þessar heimildir.

Það sem hefur komið mest á óvart eru þó viðtökur málvísindamanna en þeir hafa tekið útgáfu bókanna opnum örmum. Hafa tveir af forstöðumönnum Orðabókar Háskóla Íslands, þau Jón Aðalsteinn Jónsson fyrrverandi forstöðumaður og Guðrún Kvaran núverandi forstöðumaður Orðabókarinnar, tekið bækurnar fyrir í mörgum útvarpsþáttum Íslensks máls sem þau hafa stýrt. Þar hefur komið fram að þessi útgáfa er hvalreki fyrir málvísindafólk, þar sem rannsóknir á skrifmáli alþýðufólks eru enn ótrúlega skammt á veg komnar. Handritadeildin og þær heimildir sem hún geymir er sannkölluð gullkista fyrir málvísindafólk og útgáfa Sýnisbókanna opnar þeim aðgang að tungutaki og tjáningarmáta fólks af ýmsum stéttum fyrir tíma opinbers skólakerfis og samræmdrar stafsetningar. Þess má geta að vegna þessa áhuga Orðarbókarmanna á textum Sýnisbókanna hefur þeim jafnan verið afhent efni bókanna á tölvutæku formi til þess að auðvelda þeim rannsóknir.

Það er trú okkar sem stöndum að útgáfu ritraðarinnar Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar að textabækur af þessu tagi stuðli að eflingu rannsókna á íslenskri tungu. Úgáfan getur gefið vísindamönnum tækifæri til að rannsaka málþróun á átjándu og nítjándu öld en ekki síður munu þessar bækur geta gefið öllu almennu áhugafólki um íslenska menningu einstakt tækifæri til að kynnast málnotkun fólks á fyrri tíð og bera saman við sína eigin. Möguleikar á slíkum samanburði auka örugglega tilfinningu fólks fyrir íslensku máli og skilning á mikilvægi tungumálsins fyrir íslenska menningu. En til þess að svo megi vera verður texti og málheimur sá sem hann var skapaður í að haldast í hendur.

Enn ein viðbrögðin sem telja verður ákaflega ánægjuleg er ritdómur Ólafs Rastricks um bók Sigrúnar Sigurðardóttur, Elskulega móðir mín, en þar hugleiðir Ólafur stöðu texta af þessu tagi og gerir tilraun til að tengja hann hugmyndafræðilegum hræringum á síðari tímum. Þessi umræða vekur upp ótal spurningar í sambandi við samtímann, fortíðina og frumtexta. Ég ætla að grípa hér niður í rökræðu Ólafs sem ber þessum pælingum gott vitni:

"Það er nokkuð athyglisvert að póstmódernísk sjónarmið skulu lögð til grundvallar heildarútgáfu sem þessari. Það sem vakir fyrir ritstjórum með að bera hráar heimildirnar á borð lesandans er að láta honum sjálfum það eftir að skapa sína eigin sögutúlkun. Stafrétt heimildaútgáfa hlýtur þó öðrum þræði að teljast pósitífisk iðja, mörkuð þeirri hugsun að heimildirnar sjálfar séu í reynd hluti sjálfs veruleika fortíðarinnar. Í anda sjálfsrýninna póstmódernista gerir Sigrún í inngangi ráð fyrir fallvaltleika sinnar eigin heimspekilegu nálgunar. Á hinn bóginn er ekki gerður neinn fyrirvari við heimildirnar sjálfar ­ val ritstjóra á textum til birtingar og breyttri stöðu þeirra með útgáfunni. Lögð er áhersla á hin beinu tengsl sem frumheimildirnar hafi við fortíðina, en svo til engin tilraun er gerð til að hafa áhrif á lestur samtímans á þeim. Vissulega gefur Sýnibókin eins milliliðalaus tengsl við daglegt líf fortíðarinnar og nokkur texti getur gert tilkall til. En ef til vill má spyrja hvort hlutverk sagnfræðingsins, ekki síst þess sem orðar sig við póstmódernisma, sé ekki einmitt að vera milliliðurinn sem greinir bæði takmörk og sköpunarmátt orðræðu fortíðar, jafnframt því að gera tilraun til að raska fordómum í orðræðu nútímans."

Ólafur Rastrick birti þessar hugleiðingar sínar í Mbl. 22. desember 1999 í grein sem bar yfirskriftina: "Bréfasafn fjölskyldu." Hér er á ferð umræða sem ég var að vonast til að hæfist í kringum útgáfuna, hugleiðingar sem tengjast grunnkjarna fags á borð við sagnfræðina.

Ég hygg að Ólafur Rastrick hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann ræddi um almenna kosti útgáfunnar, en þar segir hann meðal annars: 

"Hvað sem því líður veita bréfin einkar merka innsýn inn í líf alþýðufólks við lok 19. aldar. Það mikla magn sem varðveitt er að skrifum almennings frá fyrri tíð eru heimildir um fjölbreytta mennningarlega sköpun sem þróun í fræðilegum vinnubrögðum síðustu ára getur gert sér mikinn mat úr. Aukið magn aðgengilegra heimilda af ólíkum toga eru til þess fallnar að víkka áhugasvið þeirra sem fást við fortíðina á einn eða annan hátt og skapa nýjar nálganir. Með útgáfunni hefur verið vakin athygli á fræðilegu notagildi þessara bréfa og ætti það að geta orðið hvati til frekari fræðilegra greininga á menningu íslenskrar alþýðu."

Hér ræðir Ólafur í raun helstu rök fyrir útgáfu Sýnisbókarinnar á sinn tiltekna hátt. Það verður að teljast mjög jákvætt fyrir okkur sem stöndum að henni og mikil hvatning til áframhaldandi útgáfu í þessum dúr.

Fyrstu sporin

Rétt eftir að bókin mín Menntun, ást og sorg. Einsögurannsókn á sveitasamfélagi 19. og 20. aldar. Sagnfræðirannsóknir 13 (Reykajavík: Háskólaútgáfan og Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands, 1997) kom út snemma árs 1997 fór ég að velta fyrir mér þeim möguleika að gefa út sýnishorn af þeim heimildum sem ég hafði unnið mest með í tengslum við rannóknina. Þarna var um að ræða dagbækur bræðranna Halldórs og Níelsar Jónssona frá Tindi í Strandasýslu. Heimildirnar þessar eru varðveittar í handritadeild Landsbókasafns og eru miklar af vöxtum. Halldór hélt til dæmis dagbók í 24 ár og Níels í 40 ár. Báðir söfnuðu þeir bræður að sér ýmislegu skriflegu efni þannig að eftir þeirra daga varðveittist mikið magn persónulegra heimilda. Ég vissi að ef ekki yrði drifið í að koma þessum gögnum út á meðan ég hefði þetta yfirlit yfir heimildasjóðinn þá yrði það aldrei gert. Með þetta í huga tók ég mig til að setja saman fyrstu bókina sem fékk nafnið Bræður af Ströndum. Þar naut ég mjög liðveislu Kára Bjarnasonar sem studdi þessa tilraun með ráðum og dáð. Hann las til dæmis yfir alla bókina og bar vélritaða textann saman við handritið. Þá var hann óþreyttur að hvetja mig til dáða og lagði fast að mér að koma verkinu út.

Þegar bókin var í vinnslu sótti ég um útgáfustyrk til Menningarsjóðs og ræddi einnig við forsvarsmenn Sögufélags um að þeir gæfu vilyrði sitt fyrir útgáfu bókarinnar. Styrkinn frá Menningarsjóði fékk ég upp á 350.000 kr. en af samstarfi við Sögufélagið varð ekki, þrátt fyrir að ég væri tilbúinn til að gefa félaginu handritið að bókinni og hugmyndina sjálfa. Þegar þarna var komið sögu var ég einnig búinn að fá styrk frá menningarsjóði SPRON upp á 200.000 kr. Bókinni var því borgið og með það í farteskinu gekk ég á fund Jörundar Guðmundssonar útgáfustjóra Háskólaútgáfunnar og lagði til að fyrirtækið gæfi bókina út. Hann tók mér vel og okkur samdist svo um að bókin kæmi út í októbermánuði 1997. Það gekk eftir og óhætt er að segja að bókin hafi strax vakið mikla athygli.

Stuðningsaðilar

Rétt eftir að Bræður af Ströndum kom út gengum við Kári á fund forsvarsmanna Landsbanka Íslands og vöktum athygli á bókinni og útgáfuhugmyndum okkar. Óhætt er að segja að okkur hafi verið tekið vel í bankanum því stjórn Landsbankans ákvað að styrkja útgáfuna næstu fjögur árin með ríflegum útgáfustyrk. 

Þessi ákvörðun gjörbreytti öllum aðstæðum okkar og við settumst strax niður og gerðum áætlun um frekari útgáfu ritraðarinnar í huga. Þá tókum við til dæmis ákvörðun um að Kári yrði meðritstjóri minn og að við myndum í sameiningu móta ritstjórnarstefnu ritraðarinnar. Þetta var í raun sjálfsagt mál enda var Kári maðurinn á bak við þessa hugmynd ásamt mér frá upphafi.

Það eitt að fá þennan styrk og gera langtímasamning við Háskólaútgáfuna um útgáfu ritraðarinnar breytti öllum hugmyndum okkar um framtíðina. Nú gátum við sest niður og lagt drög að mörgum bókum fram í tímann. Að sjálfsögðu tók ritröðin fyrir bragðið allt aðra mynd en við höfðum látið okkur dreyma um. Við sáum fram á að við gætum gefið fræðimönnum og almenningi kost á að kynnast efni sem annars lægi í þagnargildi. Við brettum því upp ermar og hófum að leggja drög að framtíðinni.

Útgáfurnar

Strax eftir að samingurinn við Landsbanka Íslands var í höfn settumst við Kári niður í kaffistofu Þjóðarbókhlöðunnar og hripuðum niður á blað hugmyndir um hvaða bækur kæmu helst til greina í þessa ritröð. Þessi listi varð, með öðrum orðum, til án mikillar umhugsunar en hann átti eftir að breytast strax á fyrstu mánuðunum. Við veltum einnig fyrir okkur hverjir gætu komið að gerð þessara bóka og miðuðum þar við fræðimenn sem við vissum að væru að vinna með persónulegar heimildir. Ég birti hann hér rétt til að sýna á hvaða nótum við vorum að hugsa þá:

Hugmyndir að bókum í ritröðinni: Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar.

Hér verður birtur listi yfir nokkrar bækur sem koma til greina til útgáfu í ritröðinni en óhætt er að segja að um nær ótæmandi möguleika sé að ræða. 

Hugmyndir þær sem hér fara á eftir eru í sífelldri endurskoðun og óvíst er í hvaða röð þær munu verða teknar til útgáfu. Stundum verður leitað til annarra fræðimanna til þess að rita inngang að efni, en að öðrum kosti munu ritstjórar vinna þessar bækur.

• 1. Dagbækur Magnúsar Hj. Magnússonar. Þær eru um 5 þúsund blaðsíður en eins og kunnugt er þá hefur Gunnar M. Magnúss fjallað um ævi Magnúsar í bók sinni Skáldið á Þröm og einnig í bókinni Ósagðir hlutir um skáldið á Þröm. Þá var Magnús fyrirmyndin að Ólafi Kárasyni Ljósvíkingi í Heimsljósi Halldórs Laxness. Ævi Magnúsar var þyrnum stráð og afar athyglisverður vitnisburður um viðhorf yfirvalda til alþýðunnar og hvernig hún brást við vanda sínum. Útgáfa texta Magnúsar sjálfs er sérstaklega áhugaverð í ljósi þess að um hann hefur verið fjallað af mönnum eins og Gunnari M. Magnúss og Halldóri Laxness. Sigurður Gylfi Magnússon sagnfræðingur mun rita inngang að þessari bók.
• 2. Dagbók Sighvats Grímssonar Borgfirðings. Hér er um gríðarlegt magn að ræða sem teygir sig yfir rétt um 60 ár. Sighvatur var ekki við eina fjölina felldur bæði á starfsvettvangi sínum svo og í persónulegu líf. Hann stundaði alþýðulækningar, hokraði á kostarýrri jörð við Dýrafjörð og vann þrekvirki sitt sem var "Prestaævir". Dagbækur hans eru sérlega girnilegar til fróðleiks og hugmyndin er að taka sýnishorn úr þeim og fjalla um bækurnar á fræðilegan hátt en það mun verða í höndum Sigurðar Gylfa Magnússonar sagnfræðings.
• 3. Dagbók Jóns Borgfirðings. Dagbók þessi, sem er allnokkur að vöxtum, er ekki aðeins merkileg vegna ýmissa persónulegra ástæðna Jóns heldur einnig vegna þess að hann sinnt handritasöfnun alla sína ævi og greinir frá því starfi í dagbókinni. Þarna gefst því tækifæri til að kanna hvernig menn á borð við Jón Borgfirðing báru sig að við handritasöfnunina og rannsaka hvaða ástríður drifu þá áfram. Kári Bjarnason mun rita inngang að þessari bók.
• 4. Bréf Sigríðar Pálsdóttur. Bréfasafn þetta varðveittist í gögnum bróður hennar Páls Pálssonar stúdents og telur um 250 bréf sem Sigríður ritaði bróður sínum frá níu ára aldri og næstu 60 ár. Mikið og náið samband var á milli þeirra og bréf þessi varpa óvenjulega góðu ljósi á hugarheim konu sem gekk í gegnum margvíslegar þrautir á vegferð sinni en naut þó þeirra lífsgæða að vera vel efnum búin lengst af ævinni. Kristrún Halla Helgadóttir sagnfræðingur hefur ritað um þessa konu og gjörþekkir safnið. Mun verða leitað til hennar um að rita inngang að bókinni.
• 5. Bréf Guðrúnar Borgfjörð. Guðrún ritaði ævisögu sína er bar heitið Minningar. Hana verður að telja með því allra merkilegasta á því sviði á fyrri hluta tuttugustu aldar. Bréf Guðrúnar eru afar merkileg lesning og mikill fengur væri að því að fá þau útgefin. Margir fræðimenn hafa nýtt sér ævisögu Guðrúnar í rannsóknum sínum en enginn hefur rannsakað bréf hennar nema Sigrún Sigurðardóttir sagnfræðingur. Hún hefur rannsakað þetta bréfasafn ítarlega og mun verða fengin til að rita inngang að því í bókinni.
• 6. Dagbók sem Davíð Ólafsson sagnfræðingur mun sjá um að velja en hann hefur unnið að skáningu á efni og innihaldi dagbóka í handritadeild og hefur því óvenju gott yfirlit yfir þessa heimild. Hér eru mjög margar dagbækur sem koma til greina og verður ákvörðun tekin um það síðar hvaða dagbækur verða fyrir valinu.
• 7. Dagbækur Jóhanns Magnúsar Björnssonar skálds og Vesturheimsfara. Jóhann er ekki vel þekktur rithöfundur en margt af því sem hann lét frá sér fara þótti merkilegt. Dagbók hans hefur varðveist og gekk hann sjálfur frá henni til útgáfu og telur einar 800 blaðsíður vélritaðar. Gyrðir Elíasson rithöfundur hefur fjallað nokkuð um Jóhann og rannsakað dagbók hans og mun hann verða fenginn til að rita inngang að útgáfu þessarar bókar.
• 8. Bréfasafn Þóru Thoroddsen en hún var eiginkona Þorvalds Thoroddsen. Þetta er stórmerkilegt safn meðal annars vegna þess að hún var í tengslum við fólk víða um lönd, aðallega í Bretlandi. Þóra var einnig listamaður og lýsir mjög vel lífi fólks í Reykjavík á nítjándu öld. Sigrún Pálsdóttir sagnfræðingur hefur unnið í þessu safni og mun hún verða fengin til að rita inngang að bókinni.
• 9. Dagbækur Björn Halldórssonar frá Úlfsstöðum í Loðmundarfirði. Björn var athafnamaður, bóndi, sveitarstjórnarmaður og skáld, svo nokkuð sé nefnt. Ævi hans var stórbrotin og svipleg í meira lagi, og dagbækur þær sem hann hélt bera þess glögg merki. Svavar Hávarðsson sagnfræðingur hefur unnið mikið með þessar bækur og mun hann verða fenginn til að rita inngang að henni.
• 10. Dagbók Elku Björnsdóttur verkakonu í Reykjavík. Dagbók hennar var rituð á árunum 1915-1918 og er mjög skemmtileg aflestrar og merkileg heimild um líf alþýðufólks í þéttbýli í upphafi nýrrar aldar. Margrét Guðmundsdóttir sagnfræðingur hefur unnið með þetta efni ásamt Sigurði Gylfa Magnússyni og mun annað hvort þeirra rita inngang að bókinni.
• 11. Dagbækur Finnboga Bernódussonar. Finnbogi ritaði sínar dagbækur í áratugi og ná skrif hans yfir lungað úr tuttugustu öldinni. Hér er mjög sérstæð dagbók á ferðinni sem veitir óvænta sýn inn í líf fólks sem gekk í gegnum mikið breytingarskeið bæði til sveita og sjávar. Óvíst er hver mundi rita inngang að þessum bókum.

Hugmyndin er að gefa út svokallaðar Samtíningsbækur með jöfnu millibili en þar verður leitast við að velja efni úr ýmsum áttum sem þó á eitthvað sameiginlegt. Hér á eftir verður varpað fram nokkrum hugmyndum að þessum bókum en möguleikarnir eru mjög margir. Kári Bjarnason og Sigurður Gylfi Magnússon sagnfræðingur munu sjá um að velja efni flestra bókanna og rita inngang að þeim. Hafa skal í huga að möguleikar á samsettu efni af þessu tagi eru mjög margir og eru bækur af þessari gerð líklegar til að auka útbreiðslumöguleika ritraðarinnar. Hér koma nokkrar hugmyndir að bókum af þessu tagi:

• Samtíningsbók 1: Dagbækur bænda
• Samtíningsbók 2: Dagbækur námsmanna
• Samtíningsbók 3: Dagbækur kvenna
• Samtíningsbók 4: Dagbækur presta
• Samtíningsbók 5: Dagbækur vinnumanna
• Samtíningsbók 6: Dagbækur barna
• Samtíningsbók 7: Bréf kvenna
• Samtíningsbók 8: Bréfaskipti systkina
• Samtíningsbók 9: Ástarbréf
• Samtíningsbók 10: Bréfaskipti foreldra og barna
• Samtíningsbók 11: Bréfaskipti móður og dóttur
• Samtíningsbók 12: Bréfaskipti föður og sonar
• Samtíningsbók 13: Bréfaskipti bræðra
• Samtíningsbók 14: Bréfaskipti systra
• Samtíningsbók 15: Bréfaskipti yfirvalds og alþýðu
• Samtíningsbók 16: Ellin í dagbókum og bréfum
• Samtíningsbók 17: Æskan í dagbókum og bréfum
• Samtíningsbók 18: Dauðinn í dagbókum og bréfum
• Samtíningsbók 19: Framtíðarsýn fólks í dagbókum og bréfum
• Samtíningsbók 20: Sýnishorn úr handrituðum sveitablöðum
• Samtíningsbók 21: Sýnishorn úr ferðasögum
• Samtíningsbók 22: Sýnishorn úr búskaparsögu
• Samtíningsbók 23: Sýnishorn úr veðurlýsingum
• Samtíningsbók 24: Sýnishorn úr óútgefnum sjálfsævisögum
• Samtíningsbók 25: Sýnishorn úr frásögnum um sögulegt efni
• Samtíningsbók 26: Sýnishorn úr myndlist alþýðumanna í handritum
• Samtíningsbók 27: Sýnishorn úr ljóðabréfum (ástarbréf í ljóðum)

Eins og áður sagði breyttist útgáfuáætlanir fljótlega en önnur bókin í ritröðinni var þó samkvæmt þessari hugmyndum. Hér á eftir fer kynningarefni sem sent var út til fjölmiðla í tilefni af útgáfu þeirra bóka sem út eru komnar. Þar er vakin athygli á einkennum þessara bóka og sagt frá höfundum þeirra. Nú eru komnar út fjórar bækur í nafni Sýnisbókar íslenskrar alþýðumenningar:

Bræður af Ströndum. Dagbækur, ástarbréf, almenn bréf, sjálfsævisaga, minnisbækur og samtíningur frá 19. öld. 

Tekin saman af Sigurði Gylfa Magnússyni sagnfræðingi. Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar 1. Háskólaútgáfan: Reykjavík 1997.

Bók þessi er sú fyrsta í ritröð sem nefnist Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar. Ritröðinni er ætlað að birta persónulegar heimildir sem varðveittar eru í handritasöfnum og hafa ekki áður komið fyrir sjónir almennings né fræðimanna. 

Bókin Bræður af Ströndum er heimildarrit sem hefur að geyma sýnishorn úr textum þeirra bræðra Halldórs og Níelsar Jónssona auk þess sem birt eru bréf eftir þriðja bróðurinn, Ísleif og einnig bréf ekkju Halldórs, Elínu Samúelsdóttur. Eftir þá Halldór og Níels liggja miklar skrifaðar heimildir af ýmsum toga en báðir voru þeir fátækir bændasynir á síðari hluta nítjándu aldar sem síðar hófust upp í stétt sjálfstæðra bænda og ólu allan sinn aldur í Strandasýslu. Texti þeirra veitir ótrúlega nákvæma innsýn í líf fólks á fyrir tíð. 

Mesta athygli vekja dagbækur þeirra beggja, ástarbréf Níelsar og bréf það sem Elín Samúelsdóttir ritaði Níelsi árið 1914, þar sem hún skýrir honum frá láti sonar síns Samúels Halldórssonar og lýsir neyð heimilisins í kjölfar þess að barnaveikin hafði stungið sér þar niður. Sjálfsævisaga Halldórs er meistaralega skrifuð og margs konar samtíningur hans vekur sömuleiðis eftirtekt.

Bók þessi er hugsuð sem skemmtilesning fyrir áhugafólk um sögu og menningu fyrri aldar sem og fræðimenn sem hugsanlega sjá sér hag í að nýta sér heimildir á borð við þessar í rannsóknum sínum. Sigurður Gylfi Magnússon sem tók þessa bók saman og ritar inngang að henni nýtti sér sömu heimildir í annarri bók sem kom út á miðju þessu ári hjá Háskólaútgáfunni og Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands, er ber heitið Menntun, ást og sorg. Þar er leitast við að nýta heimildirnar við greiningu á hugarheimi nítjándu aldar manna og þá sérstakleg hugmyndum ungs alþýðufólks sem stóð á mótum gamla tímans og þess nýja.

Í þeirri bók sem nú er að koma út, Bræður af Ströndum fá heimildir bræðranna að njóta sín án þess að við þeim sé hróflað, en það gefur lesandanum skemmtilega nálægð við textann og líf þess fólks sem þar kemur við sögu.

Sigurður Gylfi Magnússon lauk doktorsprófi í sagnfræði frá Carnegie Mellon háskólanum í Pittsburgh í Bandaríkjunum árið 1993 og hefur aðallega unnið við rannóknir og háskólakennslu síðan. Auk fyrrnefndra bóka hefur komið út eftir hann bókin Lífshættir í Reykjavík 1930-1940 en það var Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands sem gaf þá bók út.

Bókin Bræður af Ströndum er gefin út af Háskólaútgáfunni og sér hún einnig um dreifingu hennar. Ritið kostar 2.900.- krónur.

Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins. Dagbók, sjálfsævisaga, bréf og kvæði Magnúsar Hj. Magnússonar, skáldsins á Þröm. 

Sigurður Gylfi Magnússon tók saman. Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar 2. Háskólaútgáfan: Reykjavík 1998.

Út er komin á vegum Háskólaútgáfunnar bókin Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins eftir Sigurð Gylfa Magnússon sagnfræðing. Bókin er önnur í ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar en á síðasta ári kom út fyrsta bókin sem nefnist Bræður af Ströndum. Ritröðinni er ætlað að birta persónulegar heimildir sem varðveittar eru í handritasöfnum og hafa ekki áður komið fyrir sjónir almennings né fræðimanna.

Hér er í fyrsta sinn birt sýnishorn úr persónulegum gögnum Magnúsar Hj. Magnússonar ­ dagbók hans, sjálfsævisögu og bréfum. Magnús var fyrirmynd Ólafs Kárasonar Ljósvíkings í Heimsljósi Halldórs Kiljans Laxness. Halldór nýtti sér þessar heimildir ótæpilega við samningu Heimsljóss og afar fróðlegt er að kynnast frumheimildum að bók hans. Magnús sjálfur var einstakur maður sem átti ávallt á brattann að sækja. Æviferill hans gefur ótrúlega innsýn í hugsunarhátt fólks í kringum aldamótin síðustu. 

Magnús glímdi við óréttlæti heimsins á öllum vígstöðvum og varðist því á sinn sérstaka hátt; með því að segja sögu sína jafnóðum í dagbókinni í þeirri von að síðari tíma menn gerðu sér betur grein fyrir stöðu lítilmagnans. Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins má því með réttu kalla varnaræðu Magnúsar.

Sigurður Gylfi Magnússon sagnfræðingur ritar ítarlegan inngang að bókinni sem hann nefnir "Magnús og mýtan", en þar segir hann sögu Magnúsar í grófum dráttum, ræðir gildi þessara tilteknu heimildar fyrir sagnfræðirannsóknir og hugleiðir stöðu sagnfræðinnar, meðal annars í ljósi póstmódernískra áhrifa. Sigurður Gylfi lauk doktorsprófi í sagnfræði frá Carnegie Mellon háskólanum í Bandaríkunum árið 1993 og hefur aðallega unnið við rannsóknir og háskólakennslu síðan. Eftir hann hafa birst bækurnar Lífshættir í Reykjavík 1930-1940 (1985); Menntun, ást og sorg. Einsögurannsókn á íslensku sveitasamfélagi 19. og 20. aldar (1997); Bræður af Ströndum. Dagbækur, ástarbréf, almenn bréf, sjálfsævisaga, minnisbækur og samtíningur frá 19. öld (1997), og loks ritstýrði hann ásamt Erlu Huldu Halldórsdóttir bókinni Einsagan ­ ólíkar leiðir. Átta ritgerðir og eitt myndlistarverk (1998).

Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins er óvenjulega bók og kjörin lesning fyrir sagnfræðinga og almenna áhugamenn um íslenska menning. Hún ætti að höfða til þeirra sem hafa yndi af bókum Halldórs Kiljans Laxness og þá sérstaklega Heimsljósi.

Háskólaútgáfan sér um dreifingu. Ritið kostar kr.: 3.200.-

Elskulega móðir mín, systir, bróðir, faðir og sonur. Fjölskyldubréf frá 19. öld 

Tekin saman af Sigrúnu Sigurðardóttur sagnfræðingi. Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar 3.  Háskólaútgáfan: Reykjavík 2000.

Bókin Elskulega móðir mín er heimildarrit sem varpar ljósi á bréfaskipti reykvískrar alþýðufjölskyldu á síðari hluta 19. aldar. Þetta var fjölskylda þeirra Jóns Jónssonar Borgfirðings og Önnu Guðrúnar Eiríksdóttur, en þau hjón héldu uppi um margra ára skeið samfelldum bréfaskiptum við börn sína sem mörg sigldu til Kaupmannahafnar til að afla sér menntunar eða lækninga.

Aðaláherslan er á börn þeirra hjóna en þau skrifuðu hvert öðru þegar lönd og höf skildu að og er bréfasafn fjölskyldunnar gríðarlegt að vöxtum. Texti þeirra veitir ótrúlega nákvæma innsýn í líf ungsfólks á fyrir tíð. Hlutskipti barnanna varð ólíkt; nokkur komust til mikilla metorða en önnur náðu illa að fóta sig á hálli braut lífsins. Þekktust þeirra systkina urðu þau Guðrún Borgfjörð sem vann hjá fjölskyldunni nær alla tíð en varð þjóðkunn þegar sjálfsævisaga hennar kom út um miðja 20. öldina, Klemes Jónsson landritari og síðar ráðherra og Finnur Jónsson prófessor í norrænum fræðum við Kaupmannahafnarháskóla. Bókin fjallar um sögu þessa fólks, foreldra og systkina og glímu þeirra við gleði og sorg.

Bókin er hugsuð sem skemmtilesning fyrir áhugafólk um sögu og menningu fyrri aldar sem og fræðimenn sem hugsanlega sjá sér hag í að nýta sér heimildir á borð við þessar í rannsóknum sínum. Ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar birtir persónulegar heimildir sem varðveittar eru í handritasöfnum og hafa ekki áður komið fyrir sjónir almennings né fræðimanna. Hún hefur hingað til komið út einu sinni á ári til þessa en ætlunin er að gefa tvær bækur út á ári eftirleiðis. Áður komu út í þessari ritröð bækurnar Bræður af Ströndum og Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins í samantekt Sigurðar Gylfa Magnússonar, en hann er annar ritstjóri ritraðarinnar ásamt Kára Bjarnasyni sérfræðingi í handritadeild Landsbókasafns.

Höfundur bókarinnar Elskulega móðir mín, Sigrún Sigurðardóttir sagnfræðingur, lauk BA. prófi frá Háskóla Íslands 1998. Í lokaritgerð sinni nýtti hún sér bréfasafnið sem hér er til umræðu, en ritgerðina nefndi hún: "Frelsi einstaklingsins felst í vitund hans sjálfs. Tjáning og tilfinningar nokkurra einstaklinga í samfélagi 19. aldar." Eftir Sigrúnu hafa birst greinar í fræðiritum og að auki hefur hún starfað sem lausapenni á ýmsum dagblöðum og tímaritum frá sautján ára aldri. Sigrún er nú búsett í París og hyggur á frekara framhaldsnám.

Landsbanki Íslands hefur stutt dyggilega útgáfu Sýnisbókar íslenskrar alþýðumenningar en Háskólaútgáfan gefur bækurnar út og sér um dreifingu. Hönnun bókarkápu var í höndum Öldu Lóu Leifsdóttur, Sverrir Sveinsson braut bókina um og Gutenberg sá um prentun. Elskulega móðir mín kostar kr. 3.300.

Orð af eldi. Bréfasamband Ólafar Sigurðardóttur á Hlöðum og Þorsteins Erlingssonar frá árunum 1883-1914

Erna Sverrisdóttir bókmenntafræðingur tók bókina saman og ritar ítarlegan inngang. Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar 4. Háskólaútgáfan: Reykjavík 2000.

Bókin er heimildarútgáfa á bréfum Þorsteins Erlingssonar og Ólafar Sigurðardóttur á Hlöðum og að auki eru þarna birt bréfaskipti sem fóru á milli konu Þorsteins, Guðrúnar J. Erlings, og Ólafar á Hlöðum eftir lát Þorsteins. Þau bréf setja samskipti þessarar þriggja persóna  í mjög sérstakt sambandi og þar opnast lesendum t.d. sýn inn í heim spíritismans og andatrúar.

Þorsteinn Erlingsson og Ólöf Sigurðardóttir á Hlöðum bundust óvenjusterkum tilfinningaböndum sem þau treystu í bréfum sínum. Bréfasambandið var mjög persónulegt og geymdi táknmál tilfinninganna, ástarinnar. Sambandi þeirra Ólafar og Þorsteins tók nokkrum breytingum á þessu tímabili, frá því að vera heitt tilfinningasamband yfir í djúpa vináttu. Ólöf sýndi Þorstein sýnilega meiri áhuga allt tímabilið og það kemur einna skýrast fram í lokakafla bókarinnar, í bréfum þeirra Guðrúnar og Ólafar. Þar er Þorsteinn aðalumræðuefni og hvernig hann hefur komið sér fyrir í huldum heimum. Jónas Hallgrímsson og Fjölnismenn koma þar við sögum ásamt öðrum stórmennum.

Í bókinni birtast í fyrsta skipti bréf Þorsteins Erlingssonar skálds sem hann sendi Ólöfu á Hlöðum en þau hafa verið í einkaeigu frá dauða Ólafar, 1933. Að frumkvæði eiganda frumbréfanna var ráðist í útgáfu bókarinnar í samvinnu við Háskólaútgáfuna og ritstjóra Sýnisbókar íslenskrar alþýðumenningar.

Hinn 8. desember afhenti eigandi bréfanna Helga Guðrún Jónasdóttir landsbókaverði Einari Sigurðssyni frumbréfin til varðveislu í handritadeild safnsins, fyrir hönd fjölskyldunnar. Við það tækifæri benti Helga Guðrún á að bréfin væru afhent til minningar um móður hennar Ásthildi Ernu Erlingsdóttur og vonaðist hún til þess að þau mætti verða fræðimönnum hvatning til frekari rannsókna á verkum þessara merku skálda. Einar Sigurðsson landsbókavörður þakkaði bréfagjöfina og sagði að enn á ný bærist safninu mikilvægar heimildir í menningarsöguna sem hann væri viss um að myndi styrkja safnið sem miðstöð rannsókna í framtíðinni. Hann benti jafnframt á að bréfasafnið sameinaðist nú svarbréfum Ólafar til Þorsteins sem afhent voru safninu fyrir tæpum fjörtíu árum.

Erna Sverrisdóttir er bókmennafræðingur og lauk B.A.-prófi frá Háskóla Íslands vorið 1994 í almennum bókmenntafræði. Hún starfaði um árabil í þjóðdeild Landsbókasafns Íslands ­ Háskólabókasafns og var þar umsjónarmaður alþjóðlega bóknúmerakerfisins (ISBN) á Íslandi frá 1995-99. Erna var í stjórn Kvennasögusafns Íslands og hefur staðið að uppsetningum sýninga í Þjóðarbókhlöðu og Norræna húsinu.

Bókin er hugsuð sem skemmtilesning fyrir áhugafólk um sögu og menningu fyrri aldar sem og fræðimenn sem hugsanlega sjá sér hag í að nýta sér heimildir á borð við þessar í rannsóknum sínum. Ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar birtir persónulegar heimildir sem varðveittar eru í handritasöfnum og hafa ekki áður komið fyrir sjónir almennings né fræðimanna. Áður hafa komu út í þessari ritröð bækurnar Bræður af Ströndum, Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins í samantekt Sigurðar Gylfa Magnússonar og Elskulega móðir mín sem Sigrún Sigurðardóttir tók saman. Ritstjórar ritraðarinnar eru Kári Bjarnason starfsmaður í handritadeild Landsbókasafns og Sigurður Gylfi Magnússon sagnfræðingur í ReykjavíkurAkademíunni.

Háskólaútgáfan gefur bókina út og sér um dreifingu. Hönnun bókarkápu var í höndum Öldu Lóu Leifsdóttur, Sverrir Sveinsson braut bókina um og prentumsjón sá PMS um. Orð af eldi kostar kr. 2600.

Burt ­ og meir en bæjarleið. Dagbækur og persónuleg skrif Vesturheimsfara á síðari hluta 19. aldar 

Burt - og meir en bæjarleið er fimmta bókin sem kemur út í ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar. Sagnfræðingarnir Davíð Ólafsson og Sigurður Gylfi Magnússon tóku bókina saman og rita báðir ítarlega inngangskafla að henni. Í inngangi sínum fjallar Sigurður Gylfi um stöðu og þróun innflytjendarannsókna hér heima og erlendis og ræðir möguleika framhaldsrannsókna á því fræðasviði. Davíð ræðir í inngangi sínum  uppbyggingu bókarinnar og valið á heimildamönnum, gildi persónulegra heimilda fyrir sagnfræðirannsóknir auk þess að setja sýnishornin í samhengi við þjóðfélagsþróun á síðari hluta nítjándu aldar.

Í raun má segja að Austur-Íslendingar og Vestur-Íslendingar séu viðfangsefni þessarar bókar. Vesturheimsferðirnar á síðari hluta nítjándu aldar höfðu í för með sér einhver mestu umskipti sem átt hafa sér stað í Íslandssögunni en þá tóku sig upp um 20  þúsund einstaklingar og fluttu í aðra  heimsálfu.

Í bókinni Burt ­ og meir en bæjarleið birtast valdir kaflar úr dagbókum nokkurra Íslendinga sem fluttu vestur um haf til Kanada og Bandaríkjanna á síðasta fjórðungi nítjándu aldar auk bréfa og sjálfsævisögukafla Vesturheimsfara. Í dagbækurnar skráðu þeir hluta af lífi sínu heima í gamla landinu, búferlaflutningana og reynslu innflytjandans í nýjum heimi. Í dagbókunum blandast saman skráningar á hversdagslegum athöfnum og stórviðburðum í lífi einstaklinganna.

Höfundar bókarinnar, Davíð Ólafsson og Sigurður Gylfi Magnússon, hafa lagt stund á rannsóknir á persónulegum heimildum á undanförnum árum og beitt rannsóknaraðferðum einsögunnar við úrvinnslu þeirra. Eftir þá liggja bækur og greinar sem fjalla um alþýðumenningu á átjándu, nítjándu og tuttugustu öld sem birst hafa hér heima og erlendis.

Bókin Burt ­ og meir en bæjarleið er hugsuð sem skemmtilesning fyrir áhugafólk um sögu og menningu fyrri alda sem og fræðimenn sem hugsanlega sjá sér hag í að nýta sér heimildir á borð við þessar í rannsóknum sínum. Ritröðin Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar birtir persónulegar heimildir sem varðveittar eru í handritasöfnum og hafa ekki áður komið fyrir sjónir almennings eða fræðimanna. Áður hafa komu út í þessari ritröð bækurnar Bræður af Ströndum og  Kraftbirtingarhljómur Guðdómsins í samantekt Sigurðar Gylfa Magnússonar, Elskulega móðir mín sem Sigrún Sigurðardóttir tók saman og loks bókin Orð af eldi sem Erna Sverrisdóttir bókmenntafræðingur sá um. Ritstjórar ritraðarinnar eru Kári Bjarnason starfsmaður í handritadeild Landsbókasafns og Sigurður Gylfi Magnússon sagnfræðingur í ReykjavíkurAkademíunni.

Háskólaútgáfan gefur bókina út og sér um dreifingu. Alda Lóa Leifsdóttir sá um hönnun bókarinnar, Sverrir Sveinsson braut bókina um og um prentun sá fyrirtækið Hjá Oss undir stjórn Olgeirs Skúla Sverrissonar. Burt ­ og meir en bæjarleið kostar kr. 3500.